Home » دین » استاد ملکیان : ما و متون مقدس

استاد ملکیان : ما و متون مقدس

مصطفی ملکیان، سخنرانی، کتاب، مقاله

استاد مصطفی ملکیان : ما و متون مقدس – حقیقت جویی در میان متون مقدس ادیان

 

استاد مصطفی ملکیان، از اساتید صاحب نام و صاحب اندیشه در حوزه دین و اخلاق می باشد. در اینجا سخنرانی ایشان  با عنوان ” ما و متون مقدس ” را که در اردیبهشت ۹۷ در کاشان صورت گرفت، به صورت چکیده بیان می کنیم. استاد مصطفی ملکیان, در این گفتار می کوشد تا دیدگاه خود را در رابطه با کتب و متون مقدس ادیان به صورت کلی بیان، نمایند. بدیهی است که این سخنان صرفا بیان اعتقادات ایشان بوده و قابل نقد و بررسی بیشتر می باشد.

استاد ملکیان، در ابتدای سخرانی خویش در باب ارتباط انسان با کتب و متون مقدس دینی، چند عبارت را به عنوان مقدمه بحث مطرح نمودند:

 

نسبت انسان با حقیقت و حقیت جویی :

۱- انسان به طور کلی همواره جویای حقیقت است.
۲- حقیقت زمانمند و مکانمند و قائم به شخص خاص نیست. یعنی فرقی نمی کند حقیقت در شرق یا غرب باشد و یا اینکه زید آن را گفته باشد یا امر.
۳- حقایق درجه بندی دارند؛ درجه اهمیت فهم حقایق با یکدیگر متفاوت است. حقایقی هستند که پس از فهم بر زندگی عملی من تاثیر دارند. مانند دانستن

۴- زندگی انسان ، به لحاظ زمان و امکانات و فرصت ها و توانایی ها، محدود است.

بنابراین ما با این زندگی محدود نمی توانیم به دنبال سوالات نامحدود زندگی باشیم. پس باید در زندگی سوالاتی را دنبال کرد که پاسخ آن در زندگی عملی انسان موثر باشد..

( انتقاد نویسنده به مقدمه چهارم استاد ملکیان : نخستین انتقادی که در این رابطه به نظر می رسد این است که معنی واژه ی “موثر” در عبارت: « پاسخ آن در زندگی عملی انسان موثر باشد»، مشخص نیست. به عبارت دیگر آیا  مثلا منظور از موثر بودن، همان مفید بودن است؟ و اگر چنین است آیا منظور از مفید بودن همان چیزی است که فایده گرایان، از آن سخن می گویند یا خیر؟

انتقاد دیگر به این مقدمه ی استاد ملکیان این است که اگر ما فرض کنیم که معنای واژه ی “موثر” را می دانیم، مثلا پاسخ سوال در رابطه با خداوند و صفات او، ممکن است برای فردی سوال موثر در زندگی باشد و برای فرد دیگری نباشد. بنابراین، غایت برای افراد مختلف بر حسب ذوق و سلیقه و استعداد و توانایی و محیط زندگی و موقعیت هایشان، متفاوت خواهد بود! )

۵- در میان دانش های بشر، سوالاتی که به درد زندگی عملی ما می خورد در پنج حوزه وجود دارند. البته همه آنچه هم در این پنج حوزه هست به زندگی عملی ما ارتباط ندارد و در زندگی عملی ما موثر نیست، اما اگر قرار است ما در جایی دنبال پاسخ سوالات موثر در زندگی عملی خود باشیم، مسلما باید در این پنج حوزه دنبال آن بگردیم، نه جای دیگر:

برخی از شاخه های فلسفه
کل روانشناسی : کل علوم انسانی تجربی
ادبیات جهانی: رمان ها و اشعار بزرگ از شاعران بزرگ
عرفان: آنچه از آثار عارفان تاریخ به جای مانده است.

دین : آنچه در ادیان مختلف آمده است.

 

(انتقاد : نکته مبهمی که در بیان این پنج حوزه وجود دارد این است که به عنوان مثال آیا سوالات و حقایق فیزیکدانان و ریاضی دانان در زندگی عملی انسان موثر نیست؟؟ اگر جواب استاد مصطفی ملکیان به این عبارت منفی باشد، پس به نظر می رسد ایشان باید منظور از “زندگی عملی” را بیشتر توضیح دهند.)

 

استاد مصطفی ملکیان, در ادامه سخنان و استدلال خود، به دیدگاه سیمون وی, و مفهوم توجه، متوسل شدند. “سیمون وی” مفهوم “توجه” را مطرح می کند. وی می گوید خدا هرگز نخواهد گفت چرا حرفهای فلان فیلسوف را قبول نکردی یا چرا حرف فلان عارف را نفهمیدی. زیرا قبول و فهم یک مطلب اختیاری نیست. اما خدا می تواند ما را مواخذه کند که چرا شما به حرفهای فلان فیلسوف یا عارف یا ادیب و… توجه نکردی!
فیلسوفان و عارفان و ادیبان نیز مانند دیگر جمادات و نباتات و حیوانات و… نعمت های الهی هستند. و ما نمی توانیم اکنون چنان زندگی کنیم که پیش از وجود نعمتهایی چون عیسی و محمد و نیوتن و انیشتین زندگی می کرده ایم.
پس باید به سخنان بزرگان و قدیسان و متون مقدس باید توجه کرد.
حال پس از توجه به سخنان بزرگان و قدیسان و فیلسوفان و اندیشمندان و…، برخی از سخنان آنها آنها را نمی فهمید، که هیچ. و در مقابل آنچه هیچ درکی از آن دارید، مسئولیتی هم ندارید.
برخی را هم میفهمیدی ولی عقل شما نمی پذیرد، آنهم هیچ. این مصداق تلکیف ما لا یطاق، است چرا که انسان نمی تواند به چیزی پایبند باشد و التزام عملی داشته باشد که عقل او نمی پذیرد.

اما در میان این سخنان که به آنها توجه کرده ایم برخی حرفها هست که ما انسانها هم می فهمیم و هم عقلمان می پذیرد، پس باید به این حقایق و سخنان التزام نظری و عملی داشته باشیم.

پس توجه کردن به متون مقدس، به این معنی نیست که هرچه در آن هست را کاملا و بدون قید و شرط و بدون اینکه توان عقلی پذیرش آن را داشته باشیم، بپذیریم.

 

برخورد حقیقت طلبانه با متون مقدس از نظر استاد مصطفی ملکیان

 

اما برای اینکه رجوع به ,کتب و متون مقدس, مفید و مثمر ثمر باشد و کسی بخواهد حقیقت طلبانه با یک متن قدس برخورد داشته باشد، باید سه نکته را توجه کنید:
۱- اولا نباید پیش فرض داشته باشید که هر چه حق است همه فقط در این کتاب و متن مقدس, آمده است. حقایقی دیگری هم در جاهای دیگر و حوزه های دیگر هست.
در حدیث مشهور « اطلبوا العلم ولو فی الصین » جای این سوال هست اگر همه چیز در اسلام و ,متون مقدس, مسلمانان آمده بود، مگر چینی ها مسلمان بوده اند؟؟ اگر همه چیز در قرآن بود پیامبر دیگر این سخن را نمی گفت، چون خودش همه چیز را در قرآن گفته بود!

۲- دوم اینکه نباید پیش فرض را داشته باشیم که هر چه در این کتاب هست، حق نیست.

عارفان و اندشمندانی چون غزالی کتابهای با نام “جواهر القرآن ” داشته اند. یعنی برخی ایات گوهر هستند و مفاهیم بنیادی دارند و برخی یا صدف و پوسته اند که گوهرها در خود نگه داشته اند یا خزف. قران مغز دارد و پوسته. حضرت مولانا در یکجا می فرماید :
ما ز قرآن مغز را بر داشتیم
پوست را بهر خران بگذاشتیم

و این یعنی که مولانا معتقد است که قران هم مغز دارد و هم پوسته.

پس نتیجه این می شود که ما با داشتن یک کتاب مقدس از داشتن بقیه کتب مقدس بی نیاز نیستیم.

 

انواع انسان پس مواجهه حقیقت طلبانه با متون مقدس

استاد مصطفی ملکیان به عنوان بخش پایانی و نتیجه گیری از بحث خود با عنوان ” ما و متون مقدس ” یا ” ما و کناب مقدس ” بیان می دارد که اگر انسان تلقی و مواجهه حق طلبانه و صادقانه با متون مقدس داشته باشد، سه قسم شخصیت و سه نوع انسان بروز خواهد کرد:

اگر ما تلقی فوق را داشته باشیم یعنی اگر ما مواجهه حقیقت طلبانه با متن مقدس داشته باشیم ، به یکی از این سه قسم انسان مبدل می شویم که هر سه نیک است. و اگر ما در مواجهه با متن مقدس به یکی از اقسام تبدیل نشویم مشخص می شود که فهم درستی از آنها نداشته ایم و باید با دقت و تفکر بیشتری به مطالعه مجدد کتب مقدس بپردازیم و بکوشیم که پوسته ها را کنار بزنیم و هسته ها را برداریم:
۱- انسانهایی که به این نتیجه می‌رسند که من برای اینکه بخواهم به جان جهان یا خدا برسم باید یک تطهیر درونی دست بزنم.
در این تلقی خدا مانند پادشاهی است که ما میخواهیم عریضه ای به او بدهیم. بنابراین برای نزدیک شدن به این پادشاه ما باید پاک ترین لباس را داشته باشیم. چون این پادشاه فیزیکی نیست و روحانی است پس برای نزدیکی به او پاکیزکی روحی لازم است.

۲- ممکن است ما انسانی شویم که تمام هستی را به یک چشم ببینیم. یعنی خوب و بد و زشت و زیبا، آلوده و پالوده و.. وجود نداشته باشد. چرا که فاصله هر عددی تا بی نهایت با فاصله هر عدد دیگر با بی نهایت، به یک اندازه است. اگرچه ععد ۱ با ۱۰۰۰ فاصله زیادی دارد اما فاصله ۱ و ۱۰۰۰ هر دو با بی نهایت به یک اندازه است.
هیچ جزئی از اجزای جهان هستی به خدا نزدیکتر نیست. چون ما فکر می کنیم که برخی از اجزا به خدا نزدیک ترند از الفاظی چون زشت و زیبا، پاک و ناپاک و … استفاده می کنیم و بر این اساس موجودات را درجه بندی می کنیم. این بدان دلیل است که
ما با دیدگاه خود، اجزا و افراد را نسبت به خدا دور یا نزدیک می دانیم و به همین دلیل عباراتی را که از نظر ما حاوی بار ارزشی است به آنها نسبت می دهیم که کار صحیح نیست.

به تعبیر مولانا ، خداوند خورشیدی است که وقتی می تابد به همه اجزا می تابد و فرقی میان افراد قائل نیست. و اینگونه نیست که به گل ها بتابد و به خارها نتابد.
پس همه ما به یک اندازه به خدا نزدیکم و کسی دورتر یا نزدیکتر نیست. البته به یک اندازه به هم نزدیک نیستیم. بنابر این خدا همه انسانها را به یک اندازه دوست دارد.
این دیدگاه یک نوع یکسان انگاری و نهایی و آرمانی (توحید غایی و آرمانی) به دست می دهد. مانند اینکه همه ما اجزای یک بدن واحد هستیم.

۳- در حالت سوم در صورت فهم صحیح از متون مقدس، ممکن است ما انسانی شویم که بگوییم : من هنوز هم در جهان خوب و بد می بینم و نمی توانم همه را به یک چشم ببینم اما با همه مهربانی می کنم. چون مهربانی حتی بدها را رو به خوبی می اورد و بهتر می کند. این تلقی از متون مقدس به دیدگاه بودا و مسیح نزدیک تر است..

اما اگر حاصل برخورد و مطالعه ی متن مقدس این شد که ما و عده ای خاص بر حقیم و بقیه مردم دنیا زشت و پلشت ند و … این چیزی نیست که از فهم صحیح متون مقدس بر می آید.
آیا باور میکنید که خداوند که علم مطلق و قدرت مطلق و خیر علی الطلاق نسبت به هستی است، کتاب یا کتابهای مقدسی را بفرستد که حاصل آن این باشد که که بین انسانها تفرقه بیفکند و فقط عده ای را درست و سالم و بر حق بداند و بقیه انسانها را در طول تاریخ و در عرض جغرافیا همه بر باطل باشند و نادرست؟؟

 

 

.

 

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *