Home » فلسفه » اخلاق و فلسفه اخلاق » فرا اخلاق و اخلاق هنجاری : فلسفه اخلاق

فرا اخلاق و اخلاق هنجاری : فلسفه اخلاق

فلسفه اخلاق : کلیاتفرا اخلاق و اخلاق هنجاری در فلسفه اخلاق

امروزه به طور معمول، مباحث فلسفه اخلاق (Ethics) در سه حوزه مورد بررسی قرار می گیرند:

۱) فرااخلاق  Meta Ethics

۲) اخلاق هنجاری  Normative Ethics

۳) اخلاق کاربردی  Applied Ethics

از میان حوزه های سه گانه فلسفه اخلاق، فرااخلاق, را میتوان انتزاعی ترین بخش فلسفه اخلاق دانست که خود شامل حوزه ی دلالت شناسی اخلاقی، وجودشناسی اخلاقی و معرفت شناسی اخلاقی است.

 

۱- مباحث حوزه فرا اخلاق در فلسفه اخلاق

سوالاتی نظیر چیستی خوبی و بدیِ اخلاقی و غیره در حوزه دلالت نشاسی اخلاق، بررسی می شوند. مثلاً جرج ادوارد مور, معتقد بود که اوصاف اخلاقی, را نمیتوان با اوصاف طبیعی مانند لذّت و کمال و… تعریف کرد و انجام چنین کاری را “مغالطه طبیعت گرایانه (Naturalistic fallacy) می نامید. امّا سوال از اینکه آیا گزاره های اخلاقی واقع نما هستند یا نه، مسئله ای است که در وجودشناسی اخلاق مورد بحث و بررسی قرار می گیرد. به عبارت دیگر در وجودشناسی اخلاق, ما می خواهیم به این مسئله پاسخ دهیم که وقتی ما پدیده ای را متصف به وصف خوبی یا بدی می کنیم، آیا از امری واقعی در عالم پیرامون خبر می دهیم یا صرفاً احساسات خود را نسبت به آن موضوع بیان می کنیم؟ حامیان اندیشه واقع گرایی اخلاقی, اوصاف اخلاقی را ناظر به عالم واقع میدانند در حالی که طرفداران دیدگاه ناواقع گرایی اخلاقی معتقدند که اوصاف اخلاقی نظیر خوبی، بدی، باید، نباید و… جزء اساسیه ی جهان بیرونی نیستند. و سرانجام سوال از اینکه آیا اساساً ما معرفت اخلاقی یا گزاره های اخلاقی موجه داریم یا اینکه ما نمی توانیم به معرفت اخلاقی دست یابیم، مسئله ای است که در حوزه معرفت شناسی اخلاق, مورد بحث و بررسی قرار می گیرد (سروش دباغ، عام و خاص در اخلاق: ۲-۳).

۲ – مباحث اخلاق هنجاری در فلسفه اخلاق

دومین بخش یا حوزه فلسفه اخلاق، اخلاق هنجاری است. در اخلاق هنجاری به بررسی اصول و قواعد هنجاری و باید و نبایدهای اخلاقی توجّه میشود. به عبارت دیگر، اخلاق هنجاری به دنبال تبیین سیستم اصول و قواعد حاکم بر افعال اخلاقی یعنی یک شیوه ی تفکّر فلسفی و ارائه ی دلیل برای اعتقادات و ارزشهاست. قاعده طلایی, یکی از قدیمی ترین و اصیل ترین اصول هنجاری است که میگوید ما باید با دیگران چنان رفتار کنیم که میخواهیم آنها با ما رفتار کنند. هدفی که اخلاق هنجاری دنبال میکند دفاع از داوری های عام ارزشی و ارائه ی نظریّه ای جامع برای تبیین آنها است و وظیفه اخلاق هنجاری کسب معیارهای اخلاقی برای تعیین درست و نادرست است.

یک فیلسوف اخلاق هنجاری، به مباحث فرااخلاقی نظیر چیستی مفاهیم اخلاقی مانند «خوبی» و «بدی» و اینکه چنین مفاهیمی به چه چیزی دلالت میکنند و یا اینکه آیا آنها واقع نما هستند یا نه، نمی پردازد؛ بلکه به اصطلاح به صورت پیش فرض می پذیرد که جواب آن سوالات را یافته است و اکنون می خواهد به این مطلب برسد که چه اموری خوب و بایسته هستند. ما در اینجا از گزاره های اخلاقی, سخن می گوییم و بیشتر به موضوعات اخلاقی می پردازیم نه محمولات اخلاقی که در فرااخلاق به آنها پرداخته میشود. وقتی گفته میشود “عدالت خوب است”، در اینجا معنای«خوبی» که محمول است مربوط به مباحث فرااخلاق است ما در اخلاق هنجاری, میخواهیم دریابیم که چنین محمولات اخلاقی بر چه موضوعاتی بار میشوند. به زبان ساده یعنی حالا که معنای خوب و بد، درست و نادرست را فهمیده ایم، میخواهیم بفهمیم که چه چیزهایی خوب و درست است و چه چیزهایی بد یا نادرست. به دیگر سخن، در اینجا ما به دنبال ارائه ی ملاک و ضابطه ی کلّی ای هستیم که با توجّه به آن بتوانیم اعمال موجه و ناموجه اخلاقی را از یکدیگر متمایز سازیم.

 

.

.

برگرفته از کتاب: 

درس گفتارهای فلسفه اخلاق

دکتر سروش دباغ

.

.

.

 

 

اخلاق و فلسفه اخلاق, فلسفه   کلمات مرتبط: , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , ,

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *