Home » روان شناسی » فرهنگ اصطلاحات روان شناسی : حرف «الف»

فرهنگ اصطلاحات روان شناسی : حرف «الف»

Psychology : روانشناسیفرهنگ اصطلاحات روان شناسی

فرهنگ واژگان روان شناسی

Glossary of Psychological Terms

فرهنگ اصطلاحات روانشناسی ، مجموعه ای از اصطلاحات تخصصی رایج در کتب روانشناسی به همراه نام افراد مطرح در حوزه روان شناسی است که به کوشش چند تن از دانشجویان این رشته جمع آوری شده است. در اینجا قصد داریم برای استفاده راحت و سریع شما محتوای جمع آوری شده را منتشر کنیم تا علاقمندان بتوانند از آن بهره ببرند.

.

.

اصطلاحات روانشناسی حرف « الف »

     

احساس sensation

  • از دیدگاه نظری ، ساده ترین تجربه حسی (آگاهی آنی ) که در اثر تحریک یکی از دریافت کنندگان به وجود می آید .
  • فرآیند یک دریافت کننده که به مرحله کسب معنی ، نرسیده است .
  • واکنش دستگاه های حسی یا حواس نسبت به محرکی که از راه اعصاب حسی به مغز انتقال می یابد.  (ساعتچی ،   ۱۳۷۷) 

.

احساسات feelings sentiments

    هرچند ارائه یک معنی دقیق برای این اصطلاح مشکل است ، اما می توان گفت معنی آن در کلی ترین حالت تجربه کردن حس کردن ، یا داشتن نوعی فرآیند هشیار می باشد. معانی خاص تر آن عبارتند از ۱) اثر حسی ، یا احساساتی نظیر گرما یا درد ۲)حالتهای عاطفی مثل احساس خوب بودن ، احساس افسردگی و… ۳) یکی از ابعاد هیجان… ۴) اعتقاد مثل احساس مبهم درباره چیزی که با هیچ دلیل و شاهد واقعی حمایت نمی شود .

   هر چند مطابق علم صرف و نحو اصطلاح (sentiment) از کلمه حس کردن گرفته شده اما به معنی وسیعتری به کار می رود حس کردن یک حالت پیچیده است که بر پایه احساس یک فرد نسبت به بعضی موقعیتها، اشخاص، عقاید و افکار و نظایر آن ، وجود می آید . یک احساس ،کلی تر و پیچیده تر از یک نگرش یا قضاوت است ، یعنی یک احساس خاص بیش از یک حالت عاطفی است و در آن معنی ضمن عمل نیز وجود دارد برای مثال فردی که دارای احساسات قوی وطن دوستی است ، احتمال دارد با شدت از وطن خود در مقابل دشمن مهاجم ، دفاع کند.  (ساعتچی   ،   ۱۳۷۷)

.

احساس حقارت  Inferiority  feeling

منظور از احساس حقارت از منظر روانشناسی : نگرش منفی و انتقاد آمیز نسبت به خود. در واقع این اصطلاح برای کاربرد روزمره مردم عامی در اشاره به هر نوع احساس بی کفایی و حقارت است . و آدلر به وجود چنین احساسهایی در کودک اشاره دارد .      (شولتز  ،  ۱۹۸۷)

.

احساس گناه یا بی ارزشی sin feelings

   احساس بی ارزشی اغلب با احساس گناه عمیق همراه است فرد احساس شکستهای گذشته و حال خود را بزرگ می نماید و به نظر می رسد که محیط اطراف را برای شاهد ادعای خود غور و بررسی می کند و هرگونه نقص و نارسائی را به خود نسبت می دهد.     (آزاد  ،  ۱۳۷۵)

.

اختلال اسکیزوفرنیایی schizophrenia  disorder

     گروهی از اختلالها با ویژگی های فقدان تماس با واقعیت، پریشانیهای بارز اندیشه و ادراک و رفتار عجیب و غریب.    (هیلگارد و اتکینسون  ،  ۱۹۸۳)

.

اختلال اضطرابی  Anxiety disorder

     یک اختلال اضطرابی که مشخصه عمده آن تنش وبیمناکی حتمی است . ممکن است با نشانه های بدنی مانند تپش قلب، احساس خستگی ، اختلال خواب ، سرگیجه نیز همراه باشد .      (هیلگارد و اتکینسون ،  ۱۹۸۳)

.

اختلال اضطراب فراگیر  Generalized anxiety disorder

      اشخاصی که این اختلال را تجربه کرده اند معمولاً به روشنی نمی دانند که چرا می ترسند. نشانه اصلی این اختلال اضطراب است و به این دلیل فراگیر نامیده می شود که با محرک یا رویداد بخصوص فراخوانده نمی شود. بلکه در موقعیتهایی گوناگون رخ می دهد. به نظر می رسد که این گونه اضطراب کمتر وابسته رویدادهای برونی است و بیشتر در احساسات و تعارضهای درونی شخص ریشه دارد.    (هیلگارد و اتکینسون ، ۱۹۸۳)

.

اختلال خلقی  Disorder Temperamental

اختلالهای خلقی به سه گروه اختلالهای افسرده وار ( یک قطبی ) ، اختلالهای دو قطبی و دو اختلال مبتنی بر علت شناسی («اختلال خلقی ناشی از یک شرط طبی عمومی » و «اختلال خلقی ناشی از مصرف مواد ») تقسیم شده اند که هر یک از آنها نیز دارای مجموعه هایی هستند.

.

اختلال خلقی تک قطبی  Polar temperamental disorder

اختلال خلقی ویژگی اصلی اختلالهای عاطفی است ، افرادی که اختلال خلقی تک قطبی دارند ، آشفتگی هیجانی آنها به یک حالت است و دائماً در حالت افسردگی به سر می برند .      ( آزاد ، ۱۳۷۵ )

.

اختلال خلقی دو قطبی  Bipolar Temperament Disorder

     اختلال دو قطبی ، بر اساس نامی که برای آن انتخاب شده، هم شامل حمله های افسردگی است و هم حمله های مانیایی (شیدائی). به طور معمول ، اختلال دو قطبی در آغاز به صورت حمله مانیایی آشکار می شود حمله های بعدی ،ممکن است که به شکل الگوهای گوناگونی رخ بنماید. امکان دارد که پس از حمله های مانیایی یک دوره طبیعی باشد ، به دنبال آن یک حمله  افسردگی، سپس یک دوره طبیعی ،و به همین ترتیب .       (آزاد  ،  ۱۳۷۵ )

.

اختلال روانی فیزیولوژیکی  Psychophysiological Disorder

     آسیب شناسی جسمی و صدمه واقعی به بافت که ناشی از برانگیختگی مستمر هیجانی بدن در دورههای فشار روانی تحمل شده است.      (سارا سون ، ۱۳۷۸)

.

اختلال شخصیت Personality Disorder/  Personality Disturbance   

     الگوی پایدار عادت گونه وانعطاف ناپذیر رفتار یا منش که قدرت سازگاری شخص را به شدت محدود میسازد. در اغلب موارد جامعه این گونه رفتارها را ناسازگار به حساب می آورد در حالی که از نظر خود شخص چنین نیست.  ( هیلگارد و اتکینسون ،۱۹۸۳)

.

اختلال هراس Phobic  disorder

هراسها، ترسهای غیر منطقی از اشیا و موقعیتهای خاص هستند. و برخلاف نگرانیهای مبهمی که در اختلالهای اضطراب فراگیر دیده می شود در اختلالهای هراس ، ترسها کاملا اختصاصی هستند . وقتی کسی ترس شدیدی در برابر محرک یا موقعیتی نشان می دهد که دیگران آن را خطرناک نمی دانند ، می گوییم این شخص دچار هراس (فوبی) است.  ( هیلگارد و اتکینسون ،۱۹۸۳)

.

اخلاق Morality

مفهوم اخلاق از منظر روانشناسیدر زبان معمولی می توان معانی متعددی را برای اصطلاح اخلاق مشخص نمود، مثلاً از لحاظ تاریخی اخلاق به روابط انسانی مربوط بوده و کاربرد آن در آسایش و خیر و صلاح عامه جستجو می شده است .

    از دیدگاه تعلیم و تربیت و روانشناسی، رشد اخلاقی جریانی است که شامل تغییر شکل ساختار شناختی بوده و با رشد شناختی فرد همراه با دگرگونیها و غنای محیط فرهنگی او بستگی دارد. در اخلاق می توان سه قسمت مهم را شناسایی کرد.

الف) شناخت

ب) احساس

ج) رفتار

   شناخت شامل ارزشها و قضاوتهاست. احساس ارتباط مستقیم با تقصیر و گناه دارد در حالی که قسمت سوم یعنی رفتارهای اجتماعی ( نظر مشارکت کردن و…) مقاومت در برای اعمال وسوسه  انگیز (نظیر خودداری از دروغ و… ) را تشکیل   می دهد.   (کیانی ،   ۱۳۷۰)

.

ادراک  perception

 منظور از ادراک perception در روانشناسی :  فرایندی که توسط آن اطلاعات حسی سازمان داده میشود و یکپارچه می گردند و معنای داده های ورودی تفسیر می شوند و نهایتاً پاسخ حرکتی صورتبندی می گردد ادراک می باشد ، اساساً ادراک فرایندی سازمان یافته است و تجارب گذشته در این فرایند نقش هدایت کننده ای دارد. فرایند ادراک با کشف ، تغیر ، بازشناسی و تشخیص اطلاعات ورودی برای تفسیر سر و کار دارد . سپس اطلاعات موجود معنی می شوند. ادراک ، جزء مهمی از رفتار حرکتی است زیرا یادگیری حرکتی پیچیده و عملکرد آن نیاز به کارکرد ادراک دارد. اجزای ادراک را در زیر مشاهده می کنید:

۱ – Detection ردیابی، کشف، بازیابی، بازرسی، اکتشاف

۲-Discrimination تمیز ، افتراق

 ۳- Recognition بازشناسی

۴- Identification شناسایی، همانندسازی

ادراک فرایند سازمان دادن و معنا دادن به درون دادهای حسی است . از این رو به عنوان راهنمای رفتار از کارکرد مفیدی بر خوردار است. در حقیقت، رفتار به نحو گسترده ای به برداشت از جهان اطراف وابسته است ، ادراک کمک می کند تا پاسخهایی که می دهیم تعین شود. رفتار حرکتی موثر و کارآمد کاملاً وابسته به ادراک است.         (سیج ، ۱۳۷۸)

.

ارزش Value

     یک هدف اجتماعی که دست یافتن به آن مطلوب است . مجموعه کم و بیش مربوط ارزشها که رفتار و سلوک شخص را تنظیم می کند بدون اینکه خودش بدان آگاه باشد.  (شعاری نژاد  ،  ۱۳۶۴)

.

ارزشهای اجتماعی  Social values

مقیاسهای که از طرف یک جامعه به عنوان ملاک ارزیابی افکار ، هدفها و اعمال افراد یا گروهها پذیرفته شده اند و اساس ، پاداشها و کیفرها می باشد.    (شعاری نژاد  ،  ۱۳۶۴)

.

اریک اریکسون  Erikson .E

اریک اریکسون ، روانکاو نظریه پردازی بود که در عقاید فروید  در مورد مراحل رشد تجدید نظر اساسی کرد. اریکسون معتقد بود که فروید به تغییرات رشدی بیش از حد تاکید می کند و به اهمیت تجارب کودک در جریان پرورش یافتن و روابط اجتماعی و عوامل فرهنگی موثر در رشد «خود» کم توجهی می کند . اریکسون در عین حال معتقد بود که تغییرات عمده رشدی بعد از دوران کودکی واقع می شود . به همین دلیل مجمموعه ای از هشت مرحله رشد را مطرح کرد . که تمام دوران زندگی را در بر می گیرد. 

هر مرحله با یک تکلیف یا بحران رشدی شخص می شود که  مشخص باید آن را از سر بگذارند تا بتواند مطابق با الگوی رشد سالمی به زندگی ادامه دهد . مساله مهم در مرحله اول ایجاد اعتماد است . اریکسون معتقد بود که نوزادان در صورتی که دنیای پیرامونشان باثبات و قابل پیش بینی باشد غذایشان را خورده باشند ، جای گرم و راحتی داشته باشند احساس اعتماد می کنند.

     مرحله دوم : مرحله تضاد بین رشد استقلال رأی با رشد تردید و شرم است. در دوران نو پایی کودکان می کوشند تا استقلالی بیا بند . آنان «نه» می گویند و می توانند هر جا که بخواهند راه بروند وبدوند . اریکسون معتقد بود که  این مساله اهمیت دارد که به کودکان در این دوران استقلال رای بدهیم و با آنان تند و پر خاشگر نباشیم. والدینی که فرزندان خود را به دلیل رفتار نادرست دچار شرمزدگی می کنند ممکن است باعث شوند که او در مورد مستقل بودن خود دچار احساس تردید و دودلی شود.

     مرحله سوم : مرحله تضاد بین  احساس ابتکار و گناه است . کودکان در اواسط دوران کودکی نیاز دارند تا تضاد بین کارایی و احساس حقارت را حل کنند . آنان وارد مدرسه می شوند ، تکالیفی را انجام می دهند و مهارتهای جدیدی کسب می کنند . موفقیت و احساس کفایت اهمیت می یابد  کودکی که هیچ توانایی خاصی ندارد،یا به کرات با شکست مواجه می شود ممکن است شدیدا‎‎‏ً احساس حقارت کند.

   عمده ترین تضاد در دوران نوجوانی تضاد بین هویت یابی در برابر سردرگمی نقش است . بسیاری از عناصر هویت دوران کودکی در نوجوان تثبیت می شود و در عین حال هویتی شخصی و شغلی کسب می کند. عدم  توانایی در حل این تضاد ممکن است منجر به سر در گمی نقش یا هویت شود.

    در اوایل بزرگسالی فرد با تضاد بین صمیمیت ، در برابر کناره جویی روبه رو است . انسان نیاز دارد تا روابط شخصی و طولانی مدتی با دیگران بر قرار کند. کسی که   نمی تواند چنین روابطی برقرار کند . ممکن است از لحاظ روانی از دیگران کناره جویی کند و فقط روابط اجتماعی سطحی با دیگران بر قرار کند.

تضاد در اواسط دوران بزرگسالی زایندگی در برابرخود فرورفتگی است . یکی از انواع زایندگی بچه دار شدن است ولی در عین حال تولیدکننده و خلاق بودن در کار یا سایر فعالیت ها نیز اهمیت دارد. به نظر اریکسون بزرگسال بدون احساس مولد بودن در خود فرو می رود.

    آخرین تضاد ،کمال خود در برابر نومیدی است ،کسانی که خود آنان به حد کمال رشد کرده احساس معنا و نظم در زندگی می کنند. زمانی یاس در این مرحله غالب می شود که افراد از مرگ بترسند یا اینکه زندگی گذشته خود را رضایت بخش ندانند.  ( یاسایی ،۱۳۷۷)

.

آزمایش   Experiment

      در روش آزمایش محقق سعی می کند  با ایجاد تغییری خاص ،  نتایج آن را مورد بررسی و مشاهده قرار دهد .  معمولاً در این روش محقق یک یا چند متغیر را انتخاب کرده و با تغییر آنها سعی می کند اثر این تغییرات را بر سایر متغیر ها مطالعه کند. اصطلاحاً به متغیری که توسط محقق کنترل شده تا تاثیر آن بر متغیر ها ی دیگرتعیین  شود. متغیر مستقل گفته  می شود. در حالیکه متغیر یا متغیر هایی که در اثر دگر گونی متغیر مستقل دگر گون می شوند. اصطلاحاً متغیر تابع یا وابسته نامیده می شوند .         (احمدی و فراهانی، ۱۳۷۰)

.

آزمون  Test

آزمون عبارت است از وسیله ا ی که برای سنجیدن ویژگی روانی خاصی به کار گرفته می شود. آزمونهای روانی به چند دسته تقسیم می شوند:

۱- آزمون شناختی : آزمونهایی هستند که ویژگیهای شناختی را مورد سنجش قرار می دهند

۲- آزمون هوشی : نمونه ا ی از آزمونهای شناختی به شمار می آیند

۳- آزمون شخصیتی : آزمونهایی هستند که ویژگی های شخصیتی افراد را مورد سنجش قرار می دهند.

۴- آزمون پیشرفت تحصیلی : آزمونهایی هستند که پیشرفت تحصیلی دانش آموزان را می سنجند.  (احمدی و فراهانی  ، ۱۳۷۰)

.

آزمون های استعداد یا پیشرفت  Aptitude tests – Achievement tests

    آزمونهایی هستند که از روند یادگیری یا پیشرفت موفقیت یک فرد در انجام یک وظیفه خاص ارزشیابی می کنند بدون اینکه به زمینه های وراثتی آن توجه شود.   (نظری  ، ۱۳۸۱)

.

آزمونهای آماری  Statistical tests

     آزمونهای آماری عبارتند از روشهایی که به منظور بررسی میزان اعتبار داده ها در بر آوردهای آماری مورد استفاده قرار می گیرند به بیان دیگر آزمونهای آماری نشان می دهد که خطای اندازه گیری در داده ها آماری چقدر است .  (شریفی و نجفی زند ،۱۳۷۶)

.

آزمون بالانس وزنه ها  Weights Balancing test

   برای تجسم این وسیله به شرح مختصری از آن می پردازیم . اهرمی را در نظر بگیرید که در دو بازوی هم اندازه خود چهار میخ چوبی دارد که فواصل میان آنها نیز با یکدیگر برابر است. ضمناً وزنه هایی حلقه ای شکل را می توان بر روی این  میخ های چوبی به هر تعداد قرار داد .  آزمایشگر می تواند در صورت تمایل با کشیدن یک زبانه هر دو بازوی اهرم را آزاد کند .  بدین ترتیب ، پس از رها شدن زبانه هر طرف اهرم که سنگین تر باشد، بازوی اهرم به همان سمت متمایل خواهد شد .  در این مسئله تعادل اهرم به دو عامل بستگی دارد.  یکی تعداد وزنه های روی هر دو بازو و دیگری فاصله وزنه ها از مرکز ثقل. وقتی در مورد چگونگی تعادل اهرم ، از کودکان سؤال می شود، آنها به یکی از چهار قاعده زیر استفاده می کنند :

   قاعده ۱ :کودک یا نوجوان تنها به تعداد وزنه ها توجه می کند و نتیجه می گیرد بازویی که تعدادوزنه های بیشتری دارد ، به سمت پایین متمایل خواهد شد . بنا بر این ، اگر تعداد وزنه ها در هر دو بازو یکسان باشد او پیش بینی می کند که با آزاد شدن دستگاه اهرم به حالت تعادل می ایستد .

   قاعده ۲: کودک یا نوجوان توجه بیشتری به وزنه ها نشان می دهد و پیش بینی می کند بازویی که وزن بیشتری دارد ، به سمت پایین متمایل خواهد شد . در صورتی که تعداد وزنه ها در هر دو بازو برابر باشد کودک به فاصله وزنه ها از مرکز ثقل توجه می کند .

   قاعده ۳: کودک یا نوجوان برای بیان پیش بینی خود ، هم به وزن و هم به فاصله توجه می کند، ولی اگر یک بازو دارای وزنه های بیشتری باشد و وزنه های بازوی دیگر فاصله زیاد تری از مرکز ثقل داشته باشد کودک دچار تضاد می شود و پیش بینی خود را صرفاً به صورت یک حدس احتمالی بیان می کند .

   قاعده۴: کودک یا نوجوان همزمان به وزن و فاصله توجه می کند و بدین ترتیب به یک اصل مهم پی برده است ،نیرو گشتاوری هر دو بازو تابعی از حاصل ضرب وزن در فاصله نسبت به مرکز ثقل است.         ( احدی و جمهری ، ۱۳۷۸)

.

آزمون های غیرکلامی  Nonverbal test – Non language test

آزمون های غیرکلامی، آزمون هایی هستند که از زبان گفتاری یا نوشتاری برای بیان مقصود استفاده  نمی کنند .    ( نظری ،  ۱۳۸۱)

.

استدلال  Reasoning 

       به فرآیند قانونمند داوری درباره تصدیقها استدلال گفته می شود. افراد به هنگام استدلال از اطلاعاتی استفاده می کنند که صدقشان برای آنها معلوم یا مفروض است. معمولاً میان استدلال قیاسی  و استقرایی تفکیک قائل می شوند.(برای اطلاعات بیشتر به استدلال استقرایی و قیاسی مراجعه شود).     ( آیسنک ، ۱۹۴۴ )

.

استدلال استقرایی  Inductive  reasoning

برخی اوقات به استدلال استقرایی استدلال «به سمت بالا» گفته می شود، یا از جزء به کل . برای مثال اگر بدانیم که زمستان در تورنتو ، کالگاری، ساسکاچوان، که  شهر های کانادا هستند سرد است می توانیم بر این اساس به این تصمیم برسیم که زمستان در کانادا سرد است .

   وقتی ما از طریق قیاس استدلال می کنیم می توانیم درباره درستی نتیجه آن مطمئن باشیم. اما وقتی افراد به طریق اسقراء استدلال می کنند ، درباره احتمال نتیجه به داوری می نشینند.بیشتر دانسته های ما درباره جهان از طریق استدلال استقرایی فرا گرفته شده است .     (آیسنک ، ۱۹۴۴)

.

استدلال قیاسی  Deductive  reasoning – Syllogistic  reasoning

      به استدلال قیاسی بعضا استدلال ((به سمت پایین)) یا از کل به جزء نیز گفته می شود .

 فرآیند استدلال قیاسی با مجموعه ای از عبارتها که مقدمه نامیده می شود شروع می شود و از آن مقدمه برای استنتاج عبارت دیگری استفاده می شود که در صورت درستی نتیجه نام دارد.    ( آیسنک  ،  ۱۹۴۴)

.

استروژن  Estrogen

   گنادهای جنسی ماده یا تخمدانها (Ovaries)در بخش بالای لگن خاصره در دو طرف ستون فقرات جای دارند و وظیفه شان ساختن سلولهای جنسی و هورمون استروژن است.

 استروژن علاوه بر آماده سازی جنسی یک رشته دگرگونیهای بدنی پدید می آورد ، مانند بزرگ شدن سینه، پستانها ، باسن و رویش مو در اطراف زهار . (پارسا   ،  ۱۳۶۷)

.

استرس  Stress

استرس یا فشار روانی ، مجموع واکنشهای جسمی ، عاطفی و ذهنی است که ارگانیزم (موجود زنده) در برابر محرکهای خارجی یا داخلی که بر هم زننده ثبات و اوضاع فیزیولوژیک بدن هستند نشان می دهد . البته قدری استرس لازمه زندگی ، تلاش و پیشرفت می باشد اما استرس بیش از حد و فشار روانی ناراحت کننده عامل مشترک بسیاری از بیماریهاست .            (هیلگارد و اتکینسون   ،    ۱۹۸۳)

   حالت استرس وقتی اتفاق می افتد که انسانها با رویدادهایی مواجه می شوند که آنها را برای بهزیستی روانی و مادی خود خطرناک تلقی می کنند . در چنین شرایطی از ارگانیسم انتظار می رود با این وضعیت سازگاری و انطباق داشته باشد . در استرس ، رویدادهایی که خطر آفرین تلقی می شوند ، محرکهای استرس زا نام دارند ، واکنشهای شخص نسبت به این رویدادها را استرس می گویند. بسیاری از منابع استرس را عوامل بیرونی تشکیل می دهند ( مانند گرفتاریهای روزمره، دگر گونیهای زندگی و …) . سایر منابع استرس را می توان به عوامل درونی نسبت داد (مثل باورهای غیر منطقی و رفتار تیپ A) .       (نظری   ،   ۱۳۸۱)

.

استوانه ها و مخروطها   Rods  and cones

      استوانه ها و مخروطها گیرنده نوری هستند . اگر چه مخروطها را می توان به علت دارا بودن یک انتهای فوقانی (قطعه خارجی) مخروطی شکل تشخیص داد. بطور عموم استوانه ها بار یکتر و بلند تر از مخروطها هستند اما این موضوع همیشه صدق نمی کند  در قسمتهای محیطی شبکیه استوانه ها ۲ تا ۵ میکرو متر قطر دارند در حالیکه قطر مخروطها ۵ تا ۸ میکرو متر است . در قسمت مرکزی شبکیه یعنی در لکه زرد قطر مخرو طها فقط ۵/۱ میکرو متر است .       (گایتون    ،   ۱۹۹۱)

.

آسیب مغزی   Brain  Injury – Brain  Damage

   اگر به یک مغز سالم بر اثر حادثه یا بیماری آسیب برسد به احتمال زیاد عوارض پایداری مانند عقب ماندگی هوشی ، فلج مغزی ، غش یا یک رفتار غیر طبیعی به وجود می آید. رفتار کودکانی که گرفتار آسیبهای مغزی شده اند یکدست نیست ، زیرا نوع کارکرد مغز به محل آسیب و میزان رشد طبیعی کودک در زمان حادثه بستگی دارد . گاهی آسیبهای مغزی رفتاری نا آشنا و عجیب و غریب پدید می آورد. زیرا فرد صدمه دیده ممکن است اشیاء را دگرگون ببیند و ادراک کند . در چنین مواردی کودک نخست به جزء توجه می کند ، سپس به کل آن. چنان که برای نمونه ، به جای کت فکر خود را به روی دکمه آن متمرکز می کند.    (پارسا  ،  ۱۳۶۷)

.

اصل رمز گذاری اختصاصی یا اصل زمینه  Encoding  specificity  principle

این اصل یک حکم کلی در مورد ارتباط میان شرایط رمزگذاری و بازیابی لازم برای به یاد آوردن یک فقره یا رویداد است و بیان می دارد که اثر بخشی عملیات رمز گذاری بستگی دارد به نشانه های بازیابی، و توان نشانه ها برحسب عملیات رمز گذاری تغییر می یابد .

      اینکه فردی چقدر خوب رویداد یا واقعیتی را به یاد آورد به دو عامل اساسی بستگی دارد : ۱) عملیات رمزگذاری آغازین محفوظات  حاصل ۲) محیط بازیابی یا نشانه های باز یابی آتی .اصل رمز گذاری اختصاصی حکم نظری کلی ا ی است در مورد ارتباط میان این دو عامل تعیین کننده در به خاطر آوردن . این اصل مبتنی بر آن است که عملیات رمز گذاری خاص اعمال شده روی آنچه که ادراک می شود ، تعیین می کند چه چیزی در حافظه ذخیره می شود ، آنچه که در حافظه ذخیره می شود تعیین می کند چه نشانه های بازیابی ای در فراهم آوردن دسترسی به آنچه که ذخیره شده است مؤثرند.

   دو واقعیت تجربی نمونه را در نظر بگیرید. اول به سادگی می توان نشان داد که همبستگی  معنایی نزدیکی میان کلمات شاه و ملکه وجود دارد ولی اینکه شاه به عنوان کلمه نشانه، یاد آوری کلمه مورد نظر پیشتر مطالعه شده «ملکه»را تسهیل می کند یا نه به طور عمده ای به عملیات رمز گذاری مشخصی بستگی دارد که در زمان مطالعه «ملکه» اعمال شده است . برای نمونه اگر آزمایش شونده کلمه مقصد «ملکه»را به عنوان عضوی از زوج کلماتی نظیر خانم، ملکه ببیند و ملکه را در ارتباط با خانم رمز گذاری کند آنگاه ارائه کلمه شاه در زمان با زیابی، یاد آوری کلمه «ملکه» را در قیاس با حالتی که هیچ نشانه مشخصی وجود ندارد تسهیل نمی کند. دوم وقتی شخص جمله ای مانند «آن مرد پیانو را کوک کرده» را شنیده باشد. آنگاه نشانه «چیزی سنگین »  فایده ای ندارد. از سوی دیگر وقتی که «آن مرد پیانورا بلند کرد»جمله ای است که در ابتدا شنیده شده آنگاه «چیزی سنگین» نشانه عالی است حالی که «صدای خوب» چنین نیست.    (آیسنک ،  ۱۹۴۴)

.

اضطراب  Anxiety

     مهمترین عاملی که بر اساس نظریه تحلیل روانی علت تمام بیماریهای روانی محسوب می شود ، اضطراب است. فروید  اضطراب را (درد روانی) نامیده است. یعنی به همان صورت که اگر بدن دچار زخم ، التهاب و بیماری گردد، اولین نشانه آن به صورت تب ظاهر می شود . اگر فرد از نظر روانی دچار مساله و مشکل شوداولین نشانه آن به صورت اضطراب جلوه گر می شود . اضطراب هم علت محسوب می شود هم معمول یعنی علت بسیاری از نارا حتیهای روانی اضطراب است. همچنین هر گاه شخصی با یک مساله و مشکل روانی مواجه گردد که موجب به هم خوردن تعادل روانی گردد ، احساس اضطراب می کند.

فروید اضطراب را به سه نوع تقسیم کرده است : الف) اضطراب واقعی، هنگامی تجربه می شود که شخص با خطرات یا تهدید های بیرونی مواجه باشد . ب) اضطراب نورتیک، زمانی بروز می کندکه تکانه های نهاد موجب تهدید فرد در برابر قطع کنترل من و ظهور رفتارهایی که منجر به تنبیه می خواهند گردید شوند ج) اضطراب اخلاقی، وقتی ظاهر می شود که فرد عملی بر خلاف وجدان اخلاقی یا ارزشهای اخلاقی خویش انجام داده یا وقتی در نظر دارد انجام بدهد به این دلیل احساس گناه می کند. منبع اضطراب هر چه باشد تجربه ای بسیار خطرناک است و فرد برای آنکه آن را تجربه نکند تقریباً به هر عملی متوسل می شود.

    حالتی بر خلاف ترس که معمولاً پاسخی است به یک تهدید معلوم و شناخته شده، احساسی است نامشخص از تشویش و ناراحتی در پاسخ به خطر نا شناخته. اضطراب  روانی درونی است و شخص را نسبت به تهدید های نامعلوم و مبهم گوش به زنگ و آگاه می سازد و او را وا می دارد تا بر علیه آن عملی دفاعی انجام دهد . مکانیزمهای دفاعی ، تدبیرهای ناخودآگاه « من » هستند که فرد برای مقابله با اضطراب و حفظ خویش از خطرات آن را به کار می گیرد.    ( آزاد ،    ۱۳۷۵)

.

اعتبار Reliability

منظور از اعتبار در روانشناسی، ثبات نمرات پاسخ دهندگان به آزمون در سنجش های مکرر بر روی افراد واحد و همسانی درونی ماده سوالات آزمون است . چنانچه آزمون را چند باربا فاصله زمانی نه چندان زیاد، مثلاً چند روز یا چند هفته ، بر روی یک فرد اجرا کنیم و هر بار با نمرات متفاوت از دفعه قبل رو به رو شویم در این صورت خواهیم گفت که آزمون از اعتبار کافی برخوردار نیست زیرا نمی توان به نتیجه اجرای آن اعتماد کرد .      (شریفی و نجفی زند  ،  ۱۳۷۶)

.

اعتیاد Narcotic Addiction

      اعتیاد از نظر روانشناسی عبارت از حالتی است که شخص هم از نظر جسمانی و هم از نظر روانی به ماده ا ی وابستگی پیدا می کند. احتیاج شدید و اجباری به ادامه مصرف همه روزه آن داشته ، قادر نیست به میل و اراده خود آن را ترک کند و تحمل او در مقابل مصرف تدریجی دارو بیشتر می شود. وابستگی به دو صورت روانی و جسمانی پیش آمد می کند.

در وابستگی جسمانی ماده، به علت نفوذ در داخل سلولهای بدن و اثر شیمیایی آن باعث وابستگی سلولهای بدن شده و قطع دارو به منزله این است که یکی از مواد حیاتی سلول را به آن نرسانیم و به همین جهت در مواردی که دارویی وابستگی جسمانی ایجاد می کند ترک ناگهانی موادبدون جانشین کردن ماده دیگری بجای آن موجب اختلالاتی می شود که برای بیمار فوق العاده ناراحت کننده است. وابستگی روانی عبارت است از حالتی که شخص از نظر عاطفی به دارو یا ماده ای وابستگی پیدا می کند و با وجودی که نتایج سوءآن را می داند معهذ ا احتیاج دارد که مصرف آن را ادامه دهد و این وابستگی باعث می شود که شخص معتاد در موقع معینی که باید دارو یا ماده مخدر به او برسد به هر نحو که شده و حتی با وجود خطرات سوء مصرف مواد مخدر بی اختبار به سوی آن کشیده می شود و برای رسیدن به دارو حاضر به هر اقدامی می گردد . پیدایش تحمل یعنی تمایل شخص به ازدیاد مقدار مصرفی دارو ، به این معنی که مدتی پس از مصرف ماده مخدر شخص  نمی تواند مانند ایام شروع از آن لذت ببرد و به همین علت است که مقدار مصرف داروی معتادین در ابتدا کم است ولی پس از مدتی به تدریج مجبورند که آنرا زیاد کنند و بالاخره به حدی می رسد که برای حصول  مربوط باید از مواد مخدر قویتری استفاده کنند و این مساله علت اعتیاد به چندین مواد را در معتادین توجیه  می کند .         ( میلانی فر ، ۱۳۷۴ )

.

افلاطون  Plato

      افلاطون بنیانگذار اصلی و پدر فلسفه غرب بود و یکی از بزرگترین فیلسوفان یونانی باستان است . او آکادمی فلسفه را در نزدیکی آتن تاسیس کرد ، نوشته ا ی بسیار از خود به جا گذاشت از جمله رساله جمهور و رساله مهمانی . افلاطون به جاودانگی روح اعتقاد داشت . در فیدون می نویسد «من بسیار امیدوارم که مرگ پایان همه چیز نباشد »؛ اگر روح فناناپذیر باشد در این صورت جزئی از جهان مادی محسوب  نمی شود. اگر جزئی از دنیای مادی نباشد، پس از اصول طبیعی علت و معمولی تبعیت می کند . این موضوع مستقیماً به آزادی اراده منتهی می شود ، افلاطون در تعالیمش بین ظاهر و حقیقت تمایزی بارز قائل بود ، او در این مورد مثال زندانی در غار را می آورد ( تمثیل غار افلاطون ) . زندانی سایه هایی را بر روی دیوار می بیند که از بیرون غار به درون افکنده می شود و فکر می کند این ها واقعی اند . به همین ترتیب روح موقتاً در بدن (یعنی غار) محبوس می شود و به اشتباه آنچه را در زندگی روزانه می بیند و می شنود واقعیت می پندارد ولی واقعیت بر روح آشکار نمی شود مگر زمانی که پس از مرگ از زندان تن رها شود .      (برونو  ،   ۱۳۷۰)

 .

آکسون  Axone

   تار منفردی که ضخیم تر و بلند تر از دندریت است. آکسون شبیه محوری است که یک قطب را به نرون متصل می کند . نرونهای رشد یافته یک آکسون دارند و یا اصلاً اکسونی ندارند. بعضی نرونها در ابتدا بیش از یک اکسون دارند اما پس از رشد آکسون خارجی را از دست می دهند. بسیاری از آکسونها از برجستگی جسم  یاخته ا ی که به قطب (Hillock) آکسون موسوم است، پدیدار می شوند . هر آکسون قطر ثابتی کمتر از طولش دارد . به طور کلی آکسونها ، یک تکانه را از جسم یاخته ا ی به طرف یاخته های دیگر انتقال میدهند. آکسون نورون حرکتی توسط یک ماده پوششی به نام غلاف میلین (Myelins heath) پوشیده شده. هر شاخه اکسون نوک بر جسته ای دارد که انتهای پیش سیناپسی (Pre synaptic ending) یا پایانه پیازی را تشکیل می دهد.     (کالات  ،     ۱۹۸۹)

.

الکتروشوک درمانی  Electroshock Therapy

    روانپزشکان برای درمان اختلالات روانی از الکتروشوک استفاده می کنند در درمان الکترو شوک از طریق کار گذاشتن الکترود های ظریفی در نواحی معینی از قسمت های عمقی مغزو وارد کردن جریان خفیفی از برق شوک وارد کرده که از این طریق با ایجاد فعل و انفعالات شمیایی زیستی توانسته اند تا حدودی بعضی از اختلال ها از جمله اختلالات خلقی را درمان کند.  الکتروشوک درمانی درمورد درصد کوچکی از بیماران اسکیزوفرینک خصوصاً مبتلایان به نوع کاتاتونیک به طور مؤثر مورد استفاده قرار می گیرد .   ( کالات  ،۱۹۸۹ )

.

آمار   Statistics

    آمار رشته ای است که با نمونه گیری از داده های یک جامعه آماری و استنباط درباره آن جامعه بر اساس داده های نمونه سر و کار دارد. وقتی می گوییم در موردیک تفاوت مشاهده شده از آزمون آماری استفاده کرده ایم و معلوم شده می توان به تفاوت مشاهده اعتماد کرد ، مقصودمان این است که تفاوت مزبور از لحاظ آماری معنادار است . به عبارت دیگر آزمون آماری نشان می دهد که تفاوت مشاهده شده یقیناً ناشی از تاثیر متغیر مستقل ( و نه حاصل عوامل تصادفی ) است.   ( نظری   ،   ۱۳۸۱ )

.

آمار استنباطی   Inferential  Statistics

    بخشی از آمار است که به کمک آن و بخش زیر مجموعه (نمونه) به قضاوت در مورد جامعه ای می پر دازیم که نمونه از آن انتخاب شده است. در تعریف دیگر آمار استنباطی در واقع علم تصمیم گیری است و به کمک اطلا عات جمع آوری شده بهترین تصمیم گیری انتخاب می شود.   ( نظری  ،    ۱۳۸۱)

.

انعطاف پذیری   Plasticity | Flexibility

      در نمای ، کلی یعنی ظرفیت فرد برای نرمش در تغییر نگرشها یا ظرفیت او برای سازگاری سریع در موقعیتهای جدید. در معنای خاص وضعیتی را گویند که در ” اسکیزوفرنی کاتاتونیایی ” مشاهده می شود و طی آن وقتی حالت دست و پای بیمار را به وضع معینی قرار دهیم بیمار این حالت را برای مدتی طولانی و به همان وضع ، حفظ می کند.     (ساعتچی    ۱۳۷۴)

.

انگیزش  Motivation

    اصطلاح انگیزش در روانشاسی را میتوان به عنوان عامل نیرو دهنده ، هدایت کننده و نگهدارنده رفتار تعریف کرد . گیج و برلاینز (۱۹۸۴) انگیزش را به موتور و فرمان اتومبیل تشبیه کرده اند .

   سیفرت (۱۹۹۲) گفته است انگیزش یک تمایل یا گرایش به عمل کردن به طریقی خاص است .انگیزه وانگیزش غالباً به صورت مترادف به کار می روند، با این حال ، می توان انگیزه را دقیق تر از انگیزش دانست.به این صورت که انگیزش را عامل کلی مولد رفتار اما انگیزه را علت اختصاصی یک رفتار خاص به حساب آورد.

در تعریف دیگر اصطلاح انگیزش (Motivation) در اصل از ریشه لاتین  Moveve) ( مشتق شده و به معنی تحریک است . روانشناسان بر سر تعریف انگیزش به موارد زیر توافق دارند .

۱- جهت رفتار   Direction   of   behavior : هدف یا هدف هایی که موجود زنده در تعقیب آن است .

۲- شدت رفتار  Intensity  of  behavior : میزان کوشش یا تلاشی که برای رسیدن به هدف از موجود زنده سر می زند .

۳- پایداری رفتار  Persistence  of  behavior : مدت زمانی که موجود زنده برای رسیدن به هدف صرف می کند .

تعریف انگیزش بر حسب فرایند یا فرایندهایی که به نحوی شروع شده و جهت یافته و سپس ادامه پیدا کرده و سرانجام برای رسیدن به زنجیره هدف گرایی رفتار  Persistence  of  behavior  متوقف شده، قابل تبیین است .

به طور کلی هر رفتاری که از انسان و حیوان سر می زند ، جهت یافته  ( Directed) یا معطوف به هدف غایتی است و برای رسیدن به هدفی طرح ریزی شده است.      (فرجی ، ۱۳۷۵ )   

 .

انگیزه  Motive

مفهوم انگیزه در روانشناسی  :  انگیزه بنا بر تعریف عینی ، حالتی فرضی در موجود زنده است که برای تبیین انتخابها در رفتار معطوف به هدف آن به کار می رود . انگیزه بنا بر تعریف ذهنی به صورت آرزو یا میل تجربه می شود . انگیزه از نظر بنیادی ، هر آن چیزی است که موجود زنده را به حرکت وا می دارد و موجب جنبش آن می شود .

روانشناسان کلیه عواملی را که موجود زنده و از جمله انسان را به فعالیتی وا می دارد و او را در یک جهت خاصی سوق می دهد انگیزه می نامند . انگیزه اولین عنصر تشکیل دهنده رفتار است.   ( برونو ، ۱۳۷۰ )

 .

آوا   Phone

   هر صوت کلامی شخص که ویژگی های آن بدون ارتباط با نقش آن صوت در هر زبان قابل تصریح است .    ( پور افکاری  ۱۳۷۳)

.

آواشناسی   Phonetics

   مطالعه تولید اصوات یا تاکید روی رابطه آنها با زبان که شامل روابط روان شناختی ، فیزیولوژیک ، بدنی داده ها می باشد .       (شعاری نژاد ، ۱۳۶۴)

.

.

فرهنگ اصطلاحات روان شناسی

اصطلاح نامه روان شناسی

فرهنگ اصطلاحات روان شناسی

.

برچسب ها : ,, , , , , , , , , , , , , , , , , , ,, , , , ,, , , , , , , , , , , , , , , , ,, , , , , , , , , , , , , , , ,, , , , , , , , , , , , , , , , ,, , , , , , , , , ,, , , , , , , , , , , , , , , , , , , ,, , , ,, , , , , , , , ,, , , , ,, , , , ,, , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , ,

 

 

 

Post Tag With : , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , ,

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *